Duurzaamheid en milieubescherming zijn belangrijker dan ooit. Onze cosmetica mag ook geen onnodige belasting vormen voor het milieu. Op het label van cosmetische producten zie je daarom steeds vaker de vermelding: 'vrij van microplastics', 'zonder nanodeeltjes' of 'reef-friendly' of 'reef-save'. Maar hoe milieuvriendelijk kan zonnebrandcrème zijn?
Informatie gecontroleerd en opgesteld in samenwerking met biochemicus Dr. S. Schunter uit München.
Microplastics, uv-filters en nanodeeltjes worden ervan verdacht schadelijk te zijn voor het mariene ecosysteem –- maar er is tot nu toe geen bewijs dat ze een schadelijk effect hebben op de gezondheid.
Slechts een klein deel van de microplastics in de oceanen is afkomstig van de cosmetica-industrie (ongeveer 2%).
Het gebruik van nanodeeltjes in cosmetica moet op het label worden vermeld, zelfs als ze momenteel niet zijn geclassificeerd als schadelijk voor de gezondheid.
De termen 'reef friendly' of 'reef safe' worden gebruikt voor zonnebrandcrèmes en de daarin gebruikte uv-filters. De termen zijn echter niet beschermd of duidelijk gedefinieerd.
Onder de verzamelnaam microplastics vallen verschillende kunststof deeltjes die kleiner dan 5 mm zijn. Anders dan bij bijvoorbeeld een peeling zijn deze deeltjes in zonnebrandcrèmes normaal gesproken niet te 'voelen'. In zonnebrandcrèmes zorgen microplastics ervoor dat het product makkelijk en comfortabel kan worden verdeeld en dat er zich een gelijkmatige laag op de huid vormt. Ook de meeste waterproof zonnebrandcrèmes zijn afhankelijk van het gebruik van microplastics.
Een zonnebrandcrème zonder microplastics is mogelijk, maar dat betekent dat deze zonnebrandcrème vanuit cosmetisch oogpunt minder aangenaam is. Vergeleken met conventionele zonnebrandcrèmes zijn zonnebrandcrèmes zonder microplastics pasteus of vettig. Ze hechten minder goed op de huid en de huid voelt daarom vaak onprettig aan.
Mensen lopen in principe geen gezondheidsrisico door microplastics, maar veel consumenten staan er wel kritisch tegenover. Via de huid komen overigens geen noemenswaardige hoeveelheden microplastics in het lichaam terecht. De deeltjes zijn veel te groot en lastig voor de huid. Je zou daarvoor de cosmetische producten moeten eten. Microplastics zijn vooral omstreden als het gaat om het milieu.
Van het gros van de stoffen die tot microplastics behoren is geen algemene informatie bekend wat betreft de milieuvriendelijkheid. Feit is dat er in vrijwel alle wateren ter wereld microplastics zitten. Wat de eventuele gevolgen daarvan zijn, is momenteel niet precies te overzien. Maar het spreekt voor zich dat ze daar eigenlijk niet thuishoren. Van alle microplastics in het water is slechts een zeer gering percentage (ca. 2%) daadwerkelijk afkomstig van de cosmetica-industrie. Het merendeel is het gevolg van plastic afval, slijtage van banden of teer en het wassen van kleding met synthetische materialen.
Als je toch actief microplastics in je cosmetische producten wilt vermijden, kijk dan eens naar de lijst met ingrediënten (INCI). Termen als 'Acrylate' of 'Copolymeer' kunnen wijzen op microplastics.
De Duitse Verbraucherzentrale (vergelijkbaar. met Consumentenbond) heeft een lijst gepubliceerd met INCI-aanduidingen voor microplastics die in cosmetica worden gebruikt:
De minerale uv-filters titaandioxide en zinkoxide zijn onoplosbare minerale zouten die voor het gebruik in zonnebrandcrèmes uit zo klein mogelijke deeltjes moeten bestaan. Zeer kleine deeltjes die nog kleiner dan microplastics zijn, worden nanodeeltjes genoemd (diameter: 1 tot 100 nanometer). De voordelen van nanodeeltjes kunnen als volgt worden beschreven: betere bescherming van de filters, stabielere formule, makkelijker over de huid te verspreiden, ze voelen aangenamer aan en maken de huid minder wit.
Puur technisch gezien en in de ogen van de gebruiker hebben nanodeeltjes ook enkele voordelen. Ze hebben echter het negatieve imago dat ze schadelijk voor de gezondheid en het milieu zijn. Hoewel geen van beide risico's momenteel uitgebreid is onderzocht, vermijden veel consumenten bewust nanodeeltjes. Nanodeeltjes zijn vrij gemakkelijk te vinden op de lijst met ingrediënten: je kunt zien of je zonnebrandcrème nanodeeltjes bevat door te kijken naar de ingrediënten die op de verpakking staan. Als een product nanodeeltjes bevat, moet dit volgens de Cosmeticaverordening van de EU op het label worden aangegeven met het woord 'nano'.
Inmiddels staan we zelfs voor de vraag of we door het gebruik van bepaalde zonnebrandcrèmes het leven onderwater, koraal of micro-organismen schade kunnen toebrengen. Dit kan al dan niet betrekking hebben op de afzetting van micro- of nanodeeltjes, of het gebruik van bepaalde zonbeschermingsfilters. Men vermoedt dat de uv-filters octinoxaat en oxybenzon schade aan koraalriffen toebrengen. Dit vermoeden is zo sterk dat beide filters in de Amerikaanse staat Hawaï sinds 2021 op grond van de Hawaïaanse wetgeving ter bescherming van het rif zijn verboden. Octinoxaat en oxybenzone zijn relatief gemakkelijk te vermijden. Omdat ze in ons land nu vaak worden vermeden voor gebruik in zonnebrandcrèmes vanwege hun twijfelachtige naam, worden de twee filters steeds minder vaak aangetroffen in moderne zonnebrandcrèmes.
Veel fabrikanten hebben gereageerd en labelen hun zonnebrandcrèmes intussen als 'reef friendly' of 'reef safe'. Houd er echter wel rekening mee dat deze termen tot dusver noch beschermd, noch duidelijk gedefinieerd zijn en dat eigenlijk niet precies duidelijk is wat er met de termen wordt bedoeld. Er worden in de ruimste zin zonnebrandcrèmes mee bedoeld die mogelijk enige schade aan het milieu kunnen toebrengen. Het is echter niet duidelijk of alleen de twee genoemde uv-filters hieronder vallen of ook filters waar momenteel nog onvoldoende onderzoek naar is gedaan.
Hoe mooi de gedachte van koraalvriendelijke zonnebrand in principe ook is: helaas zullen we de oceanen en koralen niet kunnen redden met producten die deze termen op het label hebben staan. Het is immers de opwarming van de oceanen, en niet het gebruik van uv-filters, die grotendeels verantwoordelijk is voor de koraalsterfte. Vooral moderne uv-filters worden beschouwd als veilig voor het milieu en de gezondheid. Toch staat het buiten kijf dat uv-filters (naast vele andere dingen) niet thuishoren in de oceanen.
"Wie begrijpt hoe cosmetische bestanddelen te werk gaan, zet de eerste stap richting een effectieve huidverzorging", aldus biochemicus Dr. S. Schunter. Ze vindt het als gepromoveerd biochemicus leuk om chocola te maken van de vaak cryptische lijsten met bestanddelen van huidverzorgingsproducten: wat zit erin en hoe werkt het. Zij is ervan overtuigd: met deze kennis kun je voor elk huidtype en elke toestand van je huid de juiste verzorging bepalen.
