• De ontwikkeling van het parfum: een verhaal dat geen einde kent

• Parfum in de oudheid: voor goden en de lichaamsverzorging

• Middeleeuwen: distillatietechniek en Arabische invloeden

• Parfumeren in plaats van baden in de 17e en 18e eeuw

• Grasse als parfummetropool

• Parfum voor iedereen en de eerste parfumhuizen in de 19e eeuw

• 20e eeuw: het ontstaan van parfumklassiekers

• Nicheparfums en moleculaire geuren in de 21e eeuw

Als laatste stap van je beautyritueel het parfum opdoen dat bij je stemming of dag past, en vervolgens de deur uit? Dat was niet altijd zo. Door de eeuwen heen heeft parfum zich steeds aangepast aan de behoeften en voorkeuren van de samenleving. Het heeft zich ontwikkeld van een heilige hars tot een heel individuele moleculaire geur.

Altijd aanwezig: zijn sterke aantrekkingskracht en veel emoties. Een geur kan namelijk direct herinneringen oproepen in je hoofd en je in een oogwenk terugbrengen naar een bepaalde plek of situatie.

Naast het enthousiasme van de mensen voor geurige creaties is ook de benaming hetzelfde gebleven: parfum. Dat komt van het Latijnse 'per fumum', wat 'door de rook' betekent. In de oudheid werd hiermee namelijk de opstijgende rook van bepaalde geurstoffen bedoeld, die mensen verbrandden tijdens spirituele en religieuze rituelen.

Om de geschiedenis van parfum te begrijpen, hebben we de belangrijkste mijlpalen in de geschiedenis van parfum chronologisch op een rijtje gezet.

De geur van harsen, gekruide oliën en bloemenessences werd al in de oudheid door de Egyptenaren gebruikt, ongeveer 3000 v. Chr. Ze beschouwden geurige grondstoffen zoals wierook en mirre als goddelijke geschenken die de mensen dichter bij de goden moesten brengen. Ze verbrandden de wierook om hun goden te eren met de aromatische hars, maar ook om zichzelf spiritueel te zuiveren.

De Egyptenaren waren de eersten die plantenextracten (zoals bloesems) en harsen mengden met vetten om lang houdbare geurstoffen te maken. Ze worden daarom beschouwd als de pioniers van de parfumproductie.

Parfum was in die tijd een teken van rijkdom en macht en werd vooral in de vorm van geurende oliën en zalven gebruikt door farao's en priesters. Tegelijkertijd werden geurstoffen voor medische doeleinden gebruikt.

Vanaf 500 v.Chr. begonnen de Grieken en Romeinen geuren te associëren met esthetiek en lichamelijke schoonheid en gebruikten ze geurende badproducten, oliën, zalven en zeep. Bloemige en kruidige geurcreaties met roos, viooltjes, kaneel, jasmijn, hars, munt of lavendel werden populair.

Welgestelde Romeinen parfumeerden meubels en kledingstukken en Cleopatra's must-have voor in bad zou naar verluidt rozenolie zijn geweest.

Tijdens de kruistochten in de 10e en 11e eeuw bereikten Arabische invloeden Europa – en daarmee ook nieuwe grondstoffen zoals bergamot, citroenolie of roos. Tegelijkertijd perfectioneerden de Arabieren de distillatietechniek, waarbij met behulp van waterdamp uit plantendelen (bijv. bloesems, blaadjes) etherische oliën worden gewonnen.

De Perzische alchemist Avicenna werd beschouwd als een coryfee op dit gebied. Hij slaagde erin etherische oliën en geurstoffen in een nog geconcentreerdere vorm uit planten te extraheren. Zijn rozenwaterdistillatie wordt beschouwd als de oorsprong van de moderne parfumproductie en heeft tot op de dag van vandaag invloed op de productie van parfums.

Toen in de 14e en 15e eeuw epidemieën zoals de pest en cholera in Europa woedden, geloofden mensen dat ze zich met etherische oliën en geurstoffen tegen de 'pestlucht' konden beschermen.

Tijdens de barok ontwikkelde parfum zich tot een luxeproduct waarmee men zich in een wolk van heerlijke geuren kon hullen. Het stonk namelijk overal: omdat er geen riolering was, kwamen uitwerpselen gewoon op straat terecht.

Aan het ‘geurende hof’ van koning Lodewijk XIV in Versailles besprenkelde men zich liever met weelderige, bloemige parfums dan dat men zich waste. Elke onaangename geur werd gecamoufleerd door geurige essences van viooltjes, oranjebloesem, jasmijn, muskus en amber. Heel populair: handschoenen met een geurtje.

Hierdoor ontstond een belangrijke term in de geschiedenis van het parfum: de ‘eau de toilette’ was geboren. Het geurige water werd namelijk gebruikt voor de 'ochtendtoilet', waarmee niet het toiletbezoek werd bedoeld, maar in het algemeen het klaarmaken voor de dag.

Aan het einde van de 18e eeuw werd hygiëne weer belangrijker in Europa en werden de hygiënische omstandigheden beter. Lichtere parfums met bergamot, sinaasappel, rozemarijn, citroenverbena, lavendel en neroli vervingen de zware elixers en zorgden voor frisheid.

In die tijd werd in Keulen door Johann Maria Farina het 'Eau de Cologne' ('Keuls water') uitgevonden – sinds 1709 geldt dit als het eerste parfum dat voor een breder publiek verkrijgbaar was.

De methode van enfleurage (het winnen van etherische oliën uit bloesems met behulp van vet) en distillatie bleven populaire productieprocessen voor geurstoffen, die vooral in de Franse stad Grasse werden toegepast. Parfumeurs uit Spanje en Italië vestigden zich daarom daar en maakten van Grasse de Europese metropool van de parfumkunst.

Naast de trendy citrusgeuren werden nu ook romantische, bloemige geuren met lelietje-van-dalen, ylang-ylang of tuberoos populair, net als warme geuren met patchouli en vanille.

Door de technische ontwikkelingen tijdens de industriële revolutie waren er plotseling twee dingen mogelijk in de parfumwereld: machines maakten de productie eenvoudiger – parfum werd betaalbaarder en voor een breder publiek beschikbaar. Bovendien was het nu mogelijk om synthetische geurstoffen te produceren.

De daaruit voortvloeiende ontdekking van nieuwe geurstoffen zoals vanilline, heliotropen of aldehyden bood nieuwe creatieve mogelijkheden. Zo ontwikkelde het parfumhuis Guerlain in 1889 met ‘Jicky’ het eerste parfum dat synthetisch geproduceerde vanille bevatte.

Tot op de dag van vandaag worden bij de productie van parfums natuurlijke en synthetische grondstoffen gecombineerd.

In deze honderd jaar werden enkele van 's werelds bekendste en best verkochte parfums ontwikkeld – en zagen merken het licht. Zo gaf Gabrielle Chanel in 1921 de Franse parfumeur Ernest Beaux de opdracht om een ‘parfum voor vrouwen met de geur van een vrouw’ te creëren – zonder te weten hoezeer ze daarmee de geschiedenis van de parfums zou beïnvloeden.

De visionaire creatie ‘Chanel N°5’ van het modehuis Chanel was het eerste parfum met aldehyden. Het werd vooral in de jaren 50 de favoriete geur van miljoenen vrouwen, met Marylin Monroe voorop. Het succesverhaal kent geen einde – tot op de dag van vandaag is het een bestseller in elke parfumerie.

Terwijl aan het begin van de 20e eeuw de chypre-parfums populair waren, ging de trend in de loop van deze eeuw via weelderige geuren naar aquatische geuren en gourmandparfums.

Parfum werd een lifestyleproduct en naast Chanel stapten steeds meer modehuizen zoals Dior en Yves Saint Laurent in de parfumwereld en creëerden kenmerkende geuren, waarvan sommige tot op de dag van vandaag tot de klassiekers behoren.

Na een eeuw vol klassiekers gaat de trend nu in de richting van een meer individuele geurbeleving. Exclusieve nicheparfums, die door parfumeurs in beperkte oplage worden geproduceerd, brengen het vakmanschap in de parfumerie weer voor het voetlicht.

Nicheparfums zijn bijzondere, zeer individuele geurcreaties met zeldzame ingrediënten, zoals oud, wierook of amber, die bijna artistiek overkomen en ook tegen een hogere prijs worden verkocht.

Daartoe behoren ook de trendy moleculaire parfums: deze minimalistische parfumcreaties zijn gebaseerd op slechts enkele of zelfs maar één synthetische geurmolecule – en hun subtiele geur ontvouwt zich op elke huid anders.

Om het vaak langdurige proces van het creëren van een nieuw parfum te versnellen en te optimaliseren, maken steeds meer parfumeurs tegenwoordig gebruik van AI-modellen. Deze computersystemen kunnen trends voorspellen, nieuwe aromatische combinaties creëren, ingrediënten vervangen door duurzamere varianten en reeds succesvolle klassiekers verder optimaliseren.

Zelfs het meenemen van neurowetenschappelijke inzichten bij de parfumproductie is mogelijk dankzij AI – bijvoorbeeld voor parfums die bepaalde emoties moeten oproepen.

De geschiedenis van parfum blijft dus spannend...